Değirmenler, İstahanlar ve Fırınlar Köylerin sosyo-ekonomik, yaşamsal ve kültürel hayatında önemli bir işleve sahiptirler.

Değirmenler ve İstahan köylümüzün tahılını-buğdayını un, yarma, bulgur vb. şekillere dönüştürdüğü su enerjisi ile çalışan yerlerdir. Tahılı un haline getirdiğimiz yere un değirmeni, yarma-bulgur yapılan yere istahan denilir.

Değirmenlerimiz yaklaşık 20-25 metrekare alanında, içinde ocaklığı ve un yapmaya yarayan aparatlar bulunur. Çalışma prensibi su enerjisine dayalı olduğu için, suyu değirmenin çarkına taşıyan yaklaşık 8-10 metre boyunda, genişten başlayıp değirmene yaklaştıkça daralan ve yaklaşık 45 derece eğimli huni (seydim oluğu) şeklinde bir oluğu vardır. (Oluklar önceden ağaçtan yapılırdı, günümüzde ise içleri oyuk taş halkaların üstüste dizilmesi ile yapılmaktadır.

Bu oluktan su hızla çark'a ulaşır. Çark'a çarpan su çarkı çevirir. Çarka bağlı aparatlar, üst üste konmuş değirmen taşlarını bir mil ve germüçek vasıtası ile üsteki taşı döndürür. (Germüçek: İki adet değirmen taşının arasına konulan ve milin dönme kuvvetini üsteki taşa aktaran aparttır). Taşların üstünde buğdayın konulduğu tekne vardır. Küçük bir delikten buğday akar. Bu akıntıyı dönen taşa temas ettikçe titreşim yaratan çakçak sağlar. Dönen taşın önünde un'luk vardır. Tahtadan yapılmış bir depodur ve un burada birikir. Çarkı çeviren su domuzluk tabir edilen bir delikten tahliye edilir.

Köyümüzün değirmenleri yerleşke olarak köyümüzün enbüyük akarsuyu olan Büyükdere vadisine sıralanmıştır. Büyük Mezarlık hizasından başlayarak Palutlu Çukur'un alt kısmına kadar serpilmiş durumdadırlar.

 

Köyümüzde varolan Değirmenlerimiz ve İstahan

1-İstahan (Ortak kullanım)

2-Baloğlugil ve Sofugil Değirmeni

3-Yukarı Mahalle (Gavrazlı-Şefelli) – Şıhlı Değirmeni

4-Baloğlu-Orta Mahalle Değirmeni

5-Yeniköy Değirmeni

6-Abdallı Değirmeni

7-Pirdelli Değirmeni

8-Kelkitli Değirmeni

9-Mollagil Değirmeni.

Bize yıllarca hizmet etmiş, önünde analarımızın, babalarımızın gece-gündüz nöbet tuttuğu bu mekânlar, günümüzde bakımsız ve harap halleri ile nankörlüğümüzü ve ilgisizliğimizi suratımıza haykırıyorlar. Önlerinde hâlâ piknik yapma cesaretini kendimizde bulduğumuz bu mekâları elbirliği ile kurtaralım dileğimizle.

Fırınlarımız

Köyümüzde fırınlar çeşitli türde ekmek pişirmek ve bazı türde sebze-meyve, bakliyat ve benzeri şeyleri kurutmak veya pişirmek için kullanılır.

Köyümüzde varlığı tesbit edilen genel kullanım fırınları:

1-Abdallı- Yukarı Mahalle Fırını

2-Şıhlılar Mahallesi Fırını,

3-Pirdelli Mahallesi Fırını

4-Sofugil Mahallesi Fırını

Ayrıca köyümüzde bazı ailelerin kendilerine ait fırınları olduğu bilinmektedir.

Not: Yazı genel kullanım diline göre hazırlanmıştır.

Aralık 2004

Hazırlayanlar:

İbrahim Aydın / Hüseyin Öztürk