HACI BEKTAŞ-I VELİ

Hacı Bektaş-i Veli Anadoluda Aleviliğe yeni bir içerik kazandırmış ve örgütlemiştir. Anadolu çok sesliliği içerisinde toplumculuğu, laikliği, hoş görü ve insan sevgisini temel alan bir çığır yaratmıştır. Halkla bütünleşmiş, zaman zaman Selçuklu Aristokrasisine, daha sonraları ise Moğol yönetimine karşı savaşım yürütmüştür.

Hararet nardadır sacda değildir

Keramet baştadır tacda  değildir

Her ne arar isen kendinde ara

Kudüs te Mekke de Hac da değildır

• İnsan için belirletici olan sözü değil davranışlarıdır.
• Biz dile, söze bakmayız; Biz içe duruma bakarız.
• Marifet bilimin meyvesidir. Anlayışlı olmak (aşnalık) ise sevginin, muhabbetin meyvesidir.
• Zamanından önce yüksek görevlere geçmekte acele eden, kesinlikle sonu gelmeyecek şeyle uğraşmış olur. Yani her kim ki zamanından önce başa geçmek isterse, her ne için çalışsa, kendi aşağılanmasına çalışmış olur.
• Özgür (Azad) odurki: Kimsenin incitmesinden incinmez. Yiğit odurki hakedeni de incitmez.
• Birlik giysisi, Bilgi giysisi, Sevgi giysisi,
• Geçmişi anma ve gelecek için bekleyişte bulunma. Zaman ve durumun gereği her ne ise ona önem ver.
• Akmayan su bozulur;!!!Niçin deniz olmuyorsunuz ki, hem akmaz hemde bozulmazsınız.
• Büyüklük odur ki onun görünen durumu -gerçeğe ermemiş- halkın görünür durumu gibi: içi (batını) ise nitelikli/ermiş insanların içi (batını) gibi ola.
• Görünen huy güzelliği, iç (batını) huy güzelliğinin ünvanıdır.
• Yararsız ve zorunlu olmayan (nafile) işlerle uğraşmak insanı bitirip tüketen şeylerdendir.
• İnsanın yüz güzelliği (cemali), sözünün güzelliğidir. Olgunluğu (kemâli) işlerinin doğruluğundadır. (Yani insanın süsü ve güzelliği, sözlerinin iyiliğindedir. Olgunluğu (kemâli) de işinin dürüstlüğündedir.)
• Sen doğru bak ve doğru görür ol, ta ki daha üstünü bulasın.
• Beş şey mutluluğun delilidir: Bunlar; doğru sözlülük, güzel hareket ve işler, olgunlaşma için gösterilen çaba, doyguyu emekle arama ve halden anlayan dervişlerle sohbet.
• Söylevin (nutkun) üç türlü etkisi vardır: Birincisi ululuk (büyüklük) mertebesinde, ikincisi yüz güzelliği mertebesinde, üçüncüsü olgunluk mertebesinde.
• (Bu yorumdan anlaşıldı ki ululuğun (celalin) görünenle, yüz güzelliğinin (cemalin) içle (batınla), olgunluğun kemâlin için içiyle (batının batınıyla) bağlantısı vardır.)
• Tanrıya karşı doğruluk, halka karşı insaf, büyüklere hizmet, el altındakilere sevecenlik, düşmanlara yumuşaklık, dostlara sevgi(vefa) nefsine düzen, dervişlere cömertlik, bilginlere alçakgönüllülük, cahillere suskunlukla görün.
• Ayağa kalkacaksan hizmet amacıyla kalk. Eğer konuşacak olursan bilgelikle (hikmetle) konuş. Oturacağın zaman saygı ile otur.
• Hamı pişiremezsen, bari pişmişi ham etme.
• Şurası gerçektirki yetenekli taş, güneş ışını ile yakut (lâl) olur.
• Görülmemiş işitilmemiş şey söyleme;
• Kendi ayıbını görür ol;
• Yanıt vermede ivedi davranma;
• Bağışlaki seni bağışlasınlar;
• Elinle koymadığı şeyi alma ;
• Hiç kimsenin ekmeğini yeme. Kendi ekmeğini hiç kimseden sakınma.
• Düşman önemsiz olsada aşağılama.
• Kendine ait azı, başkalarının çoğundan daha iyi bil.
• Kendini, kendi durumunu bilmez tutma
• Mutluluk yerini bilgeler (arif) söyleşisinde (sohbetin de) bil. Kötülerden sakın temizlere dostluk et.
• İlimden gidilmeyen yolun sonu karanlıtır.
• En yüksek iki nesne : ilim ve hilm (yumuşaklık-hoşgörü)
• Ara bul...her ne ararsan kendinde bulabilirsin.
• Kadınları okutunuz.
• İnsanın gerçek güzelliği, sözünün güzelliğidir.
• Yücelik; yol kardeşlerinin kusurlarını görmezlikten gelmektir.
• İbadetin yeri başka, işin yeri başkadır.
• Şu beş nesne, olanların en yazık olanıdır: güneşe karşı yanan ışık, görmeyen göze karşı güzel yüz,çorak tarlaya karşı bol yağmur, karnı tok olana karşı nefis bir yemek, ahmak adama karşı doğru söz.
• Yiğit odur ki, kırılmaya değer bir kimseyi bile kırmaz.
• Okunacak en büyük kitap insandır !...
• Kendisini temizleyemeyen başkasını hiç temizleyemez.
• Bilgelerin ibadetleri düşünceleridir.
• Çalışmadan geçinenler bizden değildir.
• Akıl, yer yüzünde tanrı'nın terazisidir.
• Gönüldeki hakikat yemişi, marifet suyu ile yetişir.
• Kişi, ilim büyüklerini, anadan !.. Atadan bile üstün tutmalıdır
• Hiçbir milleti ve insanı ayıplama
• Düşünce karanlığına ışık tutanlara ne mutlu
• Sana güç geleni başkalarına söyleme
• Aydınlar hem arıdır, hem arıtıcı
• Eline, diline, beline, aşına, eşine, işine sahip ol.