MANİ

Türk halk şiiri nazım şekillerinden biridir. Genellikle 7 heceli "a-a-b-a" düzeninde kafiyeli dörtlüklerdir. 11 heceli mani olduğu gibi, 5-6 ve 8 mısralı maniler de vardır.

Maniler yazarları bilinmeyen folklor ürünleridir. Bazı maniler birbirbirleriyle birleştirilir ve bunlara mani dizileri denir. Bu dizilerde her mani bağımsızdır.

Mani temalarına mani dizisinin son iki satırında yer verilir. Manilerin içinde bazen bir serzeniş, bazen çaresizlik, bazen bir isyan gizliyse de yaygın tema aşk ve özlemdir.

Kafiyeleri olan dört mısralı manilere düz mani veya tam mani adı verilir.

Doğu Karadeniz bölgesinde iki dizeli maniler de vardır, bunlara da kücük mani adı verilir. Maniler yörenin folklorik özelliklerine göre belli bir makamla okunur. Maniler konularına göre bir çok türe ayrılabilir. Sevda manileri, ayrılık ve gurbet manileri, mektup manileri, niyet ve fal manileri, hikaye manileri gibi.

Manilerin tarihi toplumların tarihi kadar eskidir. Köyümüzün tarihinde de manilerin çok önemli yeri vardır. Köyümüze 13 ayrı Türk kabilesinin yerleşmesi folklorik ve kültürel değerlerimize önemli zenginlik kazandırmıştır.

Göçlerle beraber manilerimiz unutulmamış, bilakis göçlerle beraber, yurdumuzun muhtelif yerlerine hatta yurtdışına kadar taşınmıştır.

Maniler düğünlerde, bayramlarda, özel günlerde ve sıra gecelerinde solo ve koro olarak makamına uygun okunur. Her duyguya herkese hitap eden mani mutlaka okunur ve duygusal anlar yaşanır. Bazen ise nükteli ve komik manilerde okunarak duygusal gerilim yerini neşeli dakikalara bırakır. Bu da toplumun moral ve sosyal değerlerini yükseltir. Dolayısıyla sağlıklı nesillerin gelişmesinde manilerin önemli bir yeri  vardır.

2 , 4 , 5 dizeli, 7 ve 11 ölçekli mani örneklerimizin şimdilik bir kısmı derlenmiş olup, köyümüzde 450-500 civarında mani dizesi bulunduğu tahmin edilmektedir.

Derleme : Fazlı GÜNDOĞAN

 

Yedi lüleli pınar Kuşlar gelir de konar Sevdim de alamadım Yüreğim ona yanar	Çayırda çınar ağacı Çift gelir iki bacı Büyüğü şöyle böyle Küçüğü can ilacı
Altuna bak altuna Takmış gerdan altına Yedi yıllık sevdayı Almış ayak altına	Kuşburnunun kurusu Geçti kızlar sürüsü Sürüsünden fayda yok Yaktı beni birisi
Altunu bozdurayım Gerdana dizdireyim İpek mendil değilsin Cebimde gezdireyim	Karadut kapısında O yarın yapısında Allah canımı alsın O yarin kapısında
Altun yüzük var benim Parmağıma dar benim Kırıntı'nın içinde Uzun boylu yar benim	Armut dalda asılsın Ey sevdiğim nasılsın İkimizin sevdası Gazeteye yazılsın
Bu dere deste gider Dolanır dosta gider Bu benim garip gönlüm Sağ gelmiş hasta gider	Alma dalda allanır Ballandıkça ballanır Kırıntı güzelleri İstanbul'da şanlanır
Karşıda kuş oturur Kuzgun şahin götürür Bıldırki şen gönlümde Bu yıl baykuş oturur	Gül altundan tahtımız Böylemiydi ahtımız Kara gözlüm yüzlüm Böylemiydi bahtımız
Karanfilim budama Safa geldin odama Ne ben öldüm kurtuldum Ne sen geldin imana	İpin ucu bendedir Bir ucu da sendedir Efkarlanma nazlı yar Yine gönlüm sendedir
Ben okuya okuya Bilemedim dersimi Kırmızı yanağından Alacağım hersimi	Değirmen üstü şahşah Küstün ise barışah Aramızda dağlar var Mektup ile gonuşah
Karanfilsin tarçınsın Neden böyle hırçınsın Ne büyüksün ne küçük Tam da benim harcımsın	Masa üstünde roman Okurum zaman zaman Gız ben seni alırım Mezun olduğum zaman
Çorap ördüm giyen yok Halin nedir diyen yok Yeniden bir yar sevdim Gözünaydın diyen yok	Alma dalda dal yerde Bülbül ötmez her yerde Felek bizi ayırdı Her birimiz bir yerde
Çini tabakta vişna Gel gönül aşka düşme Bu aşkın sonu yoktur Nafile dile düşme	Dut yedim duttu beni Sevdan kuruttu beni Ne muhanet yar imiş Gitti unuttu beni
Ayışığı süt gibin Peştamalin çit gibin Ne oradan bakarsın Dayım gilin it gibin	Köprü üstünde çiçek Erenler geçmeyecek Benim sevgili yarim Sigara içmeyecek